Kalendarium
 
1489 - Pierwsza wzmianka o Puławach.
 
1645-1654 W Puławach istnieje filia wielkiego przedsiębiorstwa handlowego Samuela Edwardsa, Szkota osiadłego w Toruniu.
 
1676 - Tylman z Gameren rozpoczyna prace przy budowie pałacu Lubomirskich.
 
                                                                 
                          Stanisław Herakliusz Lubomirski                           Maria Zofia Sieniawska                                   Adam Mikołaj Sieniawski
                                  marszałek wielki koronny                             żona Augusta Czartoryskiego                                 hetman wielki koronny
 
1702 - Poprzez małżeństwo Elżbiety Lubomirskiej z Adamem Sieniawskim Puławy przechodzą w ręce Sieniawskich.
 
19.VII.1706 - Spalenie pałacu na rozkaz Karola XII (zemsta na hetmanie Sieniawskim stronniku Augusta II).
 
1731 - Puławy w rękach Czartoryskich, Zofia Sieniawska I-mo voto Donhoffowa bierze ślub z Augustem Czartoryskim.
 
1782 - Śmierć Augusta Czartoryskiego, majątek przechodzi w ręce ks. Adama Kazimierza Czartoryskiego i Izabelli z Flemingów.
 
1791 - Rozpoczęcie budowy pałacu ,,Marynki,,.
 
1794 - Zniszczenie Puław przez wojska rosyjskie.
 
                                          
                    Adam Kazimierz Czartoryski                            Izabella z Flemingów                          Adam Jerzy Czartoryski
                      Genarał ziem podolskich                                     Czartoryska                            syn Adama Kazimierza i Izabelli.
                                                                                                                                                  Twórca Hotelu Lambert
1801 - Otwarcie Świątyni Sybilli.
 
1803 - Otwarcie Kaplicy Czartoryskich.
 
1804 - Wizyta cara Aleksandra I w Puławach.
 
     
                                           Dom Gotycki                                                                  Świątynia Sybilli            
 
1809 - Otwarcie Domu Gotyckiego.
 
1810 - Wizyta króla Fryderyka Augusta.
 
1814 - Kolejna wizyta Cara Aleksandra I.
 
1811 - Fryderyk August król saski i książę warszawski nadaje gminie Puławy prawo urządzania dziesięciu jarmarków rocznie w tym 2 dwutygodniowych.
 
1817 - Aleksander I po raz trzeci w Puławach.
 
1821 - Wieś targowa Puławy liczy 40 rodzin (katolików i żydów), wieś Puławy - Zarobne 45 rodzin chłopskich, wieś czynszowa Marynki (Mokradki) 25 rodzin. W związku ze zwiększającym się napływem Żydów do wsi targowej Czartoryscy pozwolili im się osiedlać tylko na Piaskach (okolice ulic Kołłątaja i Piaskowej).
 
1823 - Śmierć Adama Kazimierza Czartoryskiego (umiera w Sieniawie).
 
1824 - Rząd Królestwa Kongresowego proponuje Adamowi Jerzemu Czartoryskiemu nadanie dotychczasowej wsi targowej praw miejskich (książę jednak nie był zainteresowany).
 
1830 - Wybuch Powstania Listopadowego.
 
1831 - Konfiskata dóbr Czartoryskich na obszarze zaboru rosyjskiego. Zaoczne skazanie księcia Adama Jerzego na karę śmierci.
 
17.VI.1835 - W Wysocku umiera ks. Izabella Czartoryska.
 
1842 - Przeniesienie z Warszawy do Puław Aleksandryjskiego Instytutu Wychowania Panien (Instytut działał w Puławach do roku 1861).
 
1840 - Rząd Gubernialny Lubelski ponownie czyni próby przekształcenia Puław wraz z Mokradkami, lecz z wyłączeniem wsi Zarobnej w miasto. Rada Administracyjna odrzuca projekt, tłumacząc, iż koszt utrzymania władz miejskich byłby zbyt duży w stosunku do ewentualnych dochodów z miasta.
 
1840 - Puławy liczą 1090 mieszkańców, w tym 135 handlarzy i rzemieślników, przeważnie Żydów, trudniących się głównie handlem, kramarstwem, piekarstwem i krawiectwem. Wieś Mokradki w owym czasie liczy 208 mieszkańców - włościan czynszowych. Wieś Zarobną składającą się z chłopów pańszczyźnianych zamieszkuje około 500 dusz.
 
24.VI.1845 - Uchwałą Rady Administracyjnej Królestwa zmieniono nazwę Puławy na Nowa Aleksandria.
 
1848 - Powstaje stacja żeglugi parowej na Wiśle.
 
1857 - Powstaje nowa przystań żeglugi parowej wg. projektu inż. Dunina.
 
 
Puławy w drugiej połowie XIX w. Rys. Aleksander Gierymski
 
1862 - Przeniesienie z Marymontu do Puław Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego, który w roku 1869 zostaje przekształcony w Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa.
 
1863 - Wybuch Powstania Styczniowego. Studenci Instytutu organizują oddział partyzancki, który zajmuje Kazimierz Dolny. Na skutek poniesionej klęski pod Słupczą w dn. 8.02.1863 r. oddział przestaje istnieć. Wśród studentów - powstańców byli m.in. M. Gierymski, A. Chmielowski (Brat Albert) oraz poeta K. Świdziński.
 
 
Partia "Puławiaków" w Kazimierzu Dolnym
 
1867 - Nowa Aleksandria siedzibą powiatu.
 
1869 - Nowa Aleksandria wraz z Mokradkami zostaje uznana oficjalnie za  osadę miejską.
 
1875-1877 - Powstaje linia Kolei Nadwiślańskiej łączącej Warszawę z Lublinem. Stację kolejową wybudowano w miejscu skrzyżowania się toru z traktem lubelskim w odległości około 4 km. od osady.
 
1882 - Puławy liczą 133 domy, w tym tylko 35 domów murowanych, oraz 2844 mieszkańców. W tej liczbie było 2.399 Żydów.
 
1882 - Wykaz zakładów przemysłowych - fabryka maszyn i narzędzi rolniczych, browar (ul. Browarna), octownia (Mokradki), fabryka mączki kostnej (dzisiejsza ul. Kołłątaja), betoniarnia (Kołłątaja).
 
ok. 1890 - Przy trakcie lubelskim wybudowano koszary wojskowe, które mogły pomieścić około 10 000 żołnierzy. W ramach translokacji wojsk rosyjskich w obrębie guberni lubelskiej do Nowej Aleksandrii trafiły następujące pułki - 71 Bielewski i 72 Tulski Pułk Piechoty oraz 2 Bateria 18 Brygady Artylerii.
           
                     Grupa żołnierzy 72 Tulskiego Pułku Piechoty przed koszarami                     Oficer 71 Bielewskiego Pułku Piechoty
 
1896 - Puławy liczą 3731 mieszkańców (1887 kobiet). Pod względem wyznaniowym - 793 katolików, 215
prawosławnych, 2595 wyznania mojżeszowego, 61 protestantów, 67 inne wyznania.
 
1904 - Zawiązała się Ochotnicza Straż Ogniowa. Pierwszym prezesem straży został Jan Albrycht, naczelnikiem zaś Eustachy Kotowski.
 
1905 - Wystąpienie antycarskie, próba wywołania buntu w koszarach. Jednym z organizatorów zamieszek był Władymir Antonow-Owsiejenko, późniejszy ambasador ZSRR w Warszawie (1931-1938), innym -  student Instytutu, Łotysz Jan Damberg.
 
         
                           Student IGWiL Jan Damberg                                       Internat Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa
 
31.IX.1905 - Zamknięcie Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. (Instytut był zamknięty do końca maja 1906 r.)
 
1906 - Nadanie Nowo-Aleksandrii praw miejskich.
 
1914 - Wybucha I  wojna światowa.
 
1915 - Rosjanie budują pierwszy most stały na Wiśle (spalony podczas odwrotu wojsk rosyjskich).
 
        
                        Zniszczenia wojenne. Puławy, Piaski - 1916 r.                                         Zniszczenia wojenne. Puławy ul. Lubelska - 1916 r.
 
VIII.1915 - Do Puław wkraczają wojska austro-węgierskie.
 
1916 - Austriacy budują nowy most drewniany oraz bramę mostową w stylu tyrolskim.
 
 
Widok na most i bramę mostową
 
1916 - Zmiana nazwy z Nowo-Aleksandria na Puławy.
 
2.XI.1918 - Kontrolę nad miastem przejmują oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej.
 
15.VIII.1920 - W bibliotece pałacu puławskiego odbywa się narada strategiczna pod przewodnictwem Józefa Piłsudskiego, rezultatem której był plan uderzenia na bolszewików od strony Puław i Dęblina, uwieńczeniem czego była Bitwa Warszawska zwana ,,Cudem nad Wisłą,,.
 
1921 - Do puławskich koszar przybywa 2 Pułk Saperów Kaniowskich (stacjonuje tu do roku 1939).
1924 - Puławy zostały częściowo zelektryfikowane.
 
1926 - Oddanie do użytku gmachu Państwowego Gimnazjum im.Ks.Adama Czartoryskiego.
 
1930 - Uruchomienie wodociągu miejskiego.
 
1931 - Spis ludności, ogólna liczba mieszkańców 12198 w tym Chrześcijanie - 8562, Żydzi - 3636.
 
1.I.1934 - Do granic administracyjnych miasta zostają przyłączone Działki, Włostowice oraz Wólka Profecka.
 
20.X.1934 - Uroczyste otwarcie mostu żelaznego im. Prezydenta RP Ignacego Mościckiego.
 
1.IX.1939 - Wybuch II wojny światowej.
 
3.IX.1939 - Lotnictwo niemieckie bombarduje miasto, są pierwsi zabici i ranni.
 
 
Zdjęcie lotnicze Puław i Góry Puławskiej wykonane przez pilota Luftwaffe we wrześniu 1939 r.
 
14 IX.1939 - Oddziały polskie wycofują się z miasta.
 
15.IX.1939 - Wojska niemieckie wkraczają do Puław.
 
12.X.1939 - Puławy wchodzą w skład dystryktu lubelskiego nowo utworzonego Generalnego Gubernatorstwa.
 
                       Zniszczona puławska synagoga                            Niemieccy żołnierze na stopniach Kaplicy Czartoryskich

 
XI.1939 - Ludność żydowska w liczbie ok. 3500 osób zostaje przesiedlona do getta w wydzielonej części miasta.
 
XII.1939 - Likwidacja getta, ludność przeniesiono do innych obozów na terenie powiatu (z ogólnej liczby 3500 Puławian wyznania mojżeszowego wojnę przeżyli tylko nieliczni).
 
17.I.1944 - Publiczna egzekucja na wale wiślanym, rozstrzelano grupę Polaków więźniów Zamku Lubelskiego.
 
25-26.VII.1944 - Kres okupacji niemieckiej. Do miasta wkraczają wojska sowieckie z 2 armii pancernej i piechota z 8 Armii Gwardii 1 Frontu Białoruskiego, pod dowództwem marszałka Konstantego Rokossowskiego. Wraz z Sowietami Puławy wyzwalają żołnierze Armii Krajowej.
 
 
                                      Przeprawa żołnierzy wchodzących w skład I Białoruskiego Frontu w rejonie Puław
 
 
Źródła:
Sulimierski F. W.Walewski - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1880-1902.
Jaroszewski T. Kowalczyk J.- Puławy - Zarys Historyczny Rozwoju przestrzennego.
Zinkiewicz W.- Puławy i Okolice. Przewodnik. Puławy 1939.
Janowski A. Wycieczki po kraju, III, Nowa Aleksandria-Kazimierz-Janowiec-Nałęczów. Warszawa 1901.
www.victory.rusarchives.ru
Wspierane przez Hosting o12.pl
Najlepsze strony historyczne